نکته جالبی که در ضمن صحبت خرد و کلان و پیر و جوان فلسطینی بارها و بارها دیدیم و شنیدیم عبارت پرمغز " حسبناالله و نعم الوکیل " بود . کلمه ای قوت بخش که از دل هایی قرص و محکم به حمایت الله  صادر می شد : "حسبناالله و نعم الوکیل "

همواره سیاستمداران و رهبران کشورها برای آنکه حمایت مردم را حفظ نموده و نیاز به پرسنل نظامی عظیمی { را } که فشار بسیاری بر مردم وارد می سازد مرتفع سازند و آن را توجیه کنند ، تبلیغات گسترده مسمومی را علیه دشمن آغاز نموده و در مقیاسی وسیع ، از آرمان های والای ملی تعریف و تمجید می کنند .*

عناصر سه گانه جنگ از نظر کلوزویتز :

جنگ به آفتاب پرستی می ماند که رنگ خود را در هر حالتی تا اندازه ای با محیط تطبیق می دهد و به عنوان پدیده ای کلی ، گرایش های حاکم بر آن ، پیوسته جنگ را " تثلیثی " می سازد که متشکل از سه عنصر 1 ) "خشونت ذاتی" یا کینه (تنفر) و خصومت { است } . 2 ) بازی شانس و احتمالات و 3 ) " ابزاری سیاسی " که جنگ را تابع عقل می سازد . اولین عنصر ، اساسا با مردم ، دومین عنصر با فرمانده و ارتش و سومین با حکومت سر و کار دارد . احساساتی که در جنگ می بایستی تحریک شوند ، بایستی قبلا در ذات مردم موجود باشند ...

( رستمی ، محمود ( پاییز 85) . ترجمه و تحلیل رساله " در باب جنگ " کلوزویتز ، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک ، سال هفتم ، ش 27 ، ص 153

*( از کتاب " سلاح جنگ افروز نیست. سیاست ، استراتژی و فناوری نظامی " ، کالین گری ، ترجمه احمد علیخانی ، تهران : دوره عالی جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، 1378 ، صص 86-87

  طرح درس‏مصرف رسانه و زندگي روزمره:   

عباس كاظمي: akazemi@ut.ac.ir

نيمسال دوم 85-84

گروه ارتباطات

دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران

مصرف رسانه‏اي از رويكردهاي مختلف مورد بحث صاحبنظران بوده است. در پاراديم اثباتگرائي عمدتا پرسش محوري بر سر ميزان مصرف مردم از رسانه‏ها و توليدات رسانه‏اي بوده است و غالبا اين ميزان با درجه توسعه يافتگي كشورها مقايسه شده‏است. در اين سنت از بررسي نقش قدرت در برساختن توليدات رسانه‏اي غفلت شده‏است. در پارادايم نظريه انتقادي(كلاسيك) به رسانه ها به عنوان ابزار توليد در دست طبقه حاكم يا بورژوازي نگريسته شده است  و از اين زاويه نقش افسون زا و فريبنده توليدات رسانه‏اي مورد بحث قرار گرفته است. اما در پارادايم مطالعات فرهنگي نه صرفا به آنچه كه توسط رسانه توليد مي‏شود(پيام ساخته شده) و نه صرفا به توليدكنندگان و حاكمان ابزار رسانه‏اي بلكه  همچنين به استفاده كنندگان از اين پيامها توجه مي‏شود. در مكتب مطالعات فرهنگي به ويژه از نوع انگليسي آن، مطالعه مقاومت در زندگي روزمره و همين‏طور استفاده مردم از رسانه ها در دو زمينة كلي دنبال شده‏است: .الف _ مطالعاتي كه به سنت‌هال و مدل‌رمزگذاري و رمزگشايي  مرتبط است ب _ مطالعاتي كه از اين مدل دور شده و بر ديدگاه‌هاي پسا ساختارگرا تاكيد بيشتري دارند(اسميت162:2002). اين دو سنت را مي‌توان بر مبناي خاستگاه استراتژي‌هاي مقاومت از يكديگر متمايز ساخت. در سنت اول استراتژي مقاومت جزيي از ويژگي‌هاي مخاطب و موقعيت اجتماعي وي محسوب مي‌شود. در حالي‌كه،‌در سنت دوم تاكيد بيشتر بر ابهام و چندمعنايي متن است. به عبارت ديگر، در اين سنت، متن از ابهامي برخوردار است  كه امكان قرائت‌هاي گوناگون و گاه معارض را فراهم مي‌سازد ( نگاه كنيد به ترنر 2002: 95). در اين برداشت، ‌توان بالقوه براي مقاومت، جزيي از ويژگي‌هاي متن تصور مي‌شود . متن متضمن معاني فراواني است كه از « قرائت مرجح» فراتر رفته و بنابراين، معاني و لذت‌هاي گوناگوني را موجب مي‏شود.

در كلاس مصرف رسانه‏اي در زندگي روزمره، ابتدا  درباب كيفيت زندگي روزمره در جامعه‏ايراني صحبت مي‏كنيم، سپس به مناسبات توليد و مصرف در رسانه‏ها مي‏پردازيم و با استفاده از ديدگاههاي مطالعات فرهنگي در اين بحث تمركز مي‏كنيم كه مردم با رسانه‏ها چه مي‏كنند. در اينجا تاكيد بر خلاقيت در زندگي روزمره در استفاده از  توليدات رسانه‏اي‏است در عين حال نقش قدرت و ايدئولوژيها نيز مغفول نهاده نمي‏شود.

مردم با رسانه‏ها چه مي‏كنند

مگان موريس در سال 1998 مقاله‏اي مي‏نويسد تحت عنوان «مردم با مراكز خريد چه مي‏كنند؟» منظور او رد تفسيرهاي جاري از مصرف بود و اينكه به تاسي از دوسرتو برخورد مردم با مراكز خريد در واقع نوعي making است. من همين رويه را در مورد رسانه‏ها بكار مي‏گيرم. بنابراين ، در كنار پرسشهاي قديمي« مردم چقدر از رسانه ها استفاده مي‏كنند؟» يا «رسانه‏ها چه چيزي توليد مي‏كنند؟»، «رسانه‏ها با مردم چه مي‏كنند؟» ، «مردم در رسانه‏ها چگونه بازنمائي مي شوند؟» بايد به اين پرسش اساسي بپردازيم كه« مردم با رسانه‏ها چه مي‏كنند؟». در اينجاست كه بازي مردم با رسانه‏ها موضوعيت پيدا مي‏كند. ما فكر مي‏كنيم كه مطالعه بازنمايي‏هاي جامعه و شيوه‌هاي رفتار از خلال توليدات رسانه‏اي كافي نيست مثلا تحليل تصاويري كه به وسيله تلويزيون پخش مي‌شود(بازنمايي) و زماني كه تماشاگر تلويزيون صرف مي‌كند(رفتار) بايستي با مطالعه آنچه مصرف كننده فرهنگي در طول اين زمان با اين تصاوير مي‌سازد همراه گردد. بنابراين تحقيقات رسانه‏اي بايد به اين سمت نيز ميل يابد كه مردم رسانه‏ها را چگونه بكار مي‏گيرند و آنها را چگونه مصرف مي‏كنند و هدف درس حاضر تامل در باب چنين پرسشهائي است.

اهداف درس

دانشجويان در طول ترم  ياد خواهند گرفت:

·        با واژگان، مفاهيم و تئوريهاي زندگي روزمره آشنا خواهند شد.

·        نسبت به اهميت  بحث مصرف و نقش آن در جامعه در حال مدرن ايراني واقف خواهند شد.

·         به مهارت انتقادي نسبت به تحليل مصرف رسانه‏اي دست خواهد يافت.

·        نسبت به پي گيري آينده رسانه ها و مجازي شدن زندگي روزمره علاقمند خواهند شد.

·        به طور كلي ادبيات مطالعات فرهنگي را از زاويه مصرف رسانه اي دنبال خواهند كرد.

سرفصل‏هاي درس

1.       زندگي روزمره و مصرف

2.       مصرف رسانه اي: دوسرتو

3.       مصرف تلويزيون و جان فيسك

4.       مصرف رسانه‏اي و رمزگذاري و رمززدائي استورات هال

5.       تحقيقات مورلي

6.       اسطوره زداني رولان بارت

7.       تحليل مصرف تلويزيون در ايران با استفاده از روش مصاحبه گروهي متمركز

منابع درس

·         استرنياتي(1382) مقدمه‏اي بر نظريه‏هاي فرهنگ عامه، ترجمه ثريا پاك نظر، تهران، گام نو.

·         باكاك، رابرت (1381)مصرف، ترجمة خسرو صبري، تهران: شيرازه.

·         بنيامين، والتر (1382) «عصر بازتوليد تكنيكي عصر»،  در زيبايي‏شناسي انتقادي ،ترجمه اميد مهرگان،تهران : گام نو.

·         دوبور، گي (1382) جامعة نمايش، ترجمه بهروز صفدري، تهران: نشر آگاه.

·     فوكو، ميشل(1376) «سوژه و قدرت»، در كتاب ميشل فوكو فراسوي ساختگرايي و هرمنوتيك، هيوبرت دريفوس و پل رابينو، ترجمه حسين بشيريه، تهران: نشر ني.

·     كاستلز، مانوئل(1380) عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ، ظهور جامعة شبكه‏اي، ترجمة احد عليقليان و افشين خاكباز، ويراستة علي پايا، تهران: طرح نو.

·         آدورنو(1380) صنعت فرهنگي، ترجمه مراد فرهادپور، فصلنامه ارغنون،شماره 18.

·         گيبنز، جان آر(1381) سياست پست مدرنيته، ترجمه منصور انصاري، تهران: گام نو.

·         كاظمي عباس(1384) زندگي روزمره در مراكز خريد شهر تهران، رساله دكتري دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران.

·         لاجوردي، هاله(1382)بازنمايي زندگي روزمره در سينما، رساله دكتري، دانشكدة علوم اجتماعي دانشگاه تهران.

·         de certeau(1998)" the practice of Everyday  Life" in John Storey , Cultural Theory and Popular Culture, London: Prentice Hall

·         Barthes, R.(1973) Mythologies, London: Paladin

·         Fisk, John (1994) Television Culture, London: Routledge

·         Fisk, John (1998) Understanding Popular Culture , London: Routledg

·         Morley, David (1986) Family Television: Cultural Power And Domestic Leisure, London: Routledge

·         Douglas,M and Isherwood,B(1996) The World of Goods: Towards an Anthropology of Consumption, London: Routledge

·         Gardiner. E, Michael(2000) Critiques of Everyday Life, New York: Routledge

·         Highmore, Ben (2002)Everyday Life and Cultural theory , An Introduction, London and New York : Routledge.

·         Storey John (1999)Cultural Consumption and Everyday Life, New York: Arnold

·         Bear, Alejander(2001) Consuming history and memory trough mass media products, European journal of cultural studies, vol 4(4),491- 501.

·         Mitchell,W.J.T(2002) Showing seeing: a critique of visual culture, Journal of visual culture, vol(2),165 – 181.

·         Green, Nicola(2001) How everyday life become virtual, Journal off consumer Culture, vol 1(1): 73 – 92.

·         Dibbel, Julian. "A Rape in Cyberspace (1993)." Village Voice. Accessed 2 March 2004. www.juliandibbell.com/texts/bungle.html

·         Raymond, Diane. 2003. “Popular Culture and Queer Representation: A Critical Perspective.” Pp. 98-110 in Gender, Race, and Class in Media. Thousands Oaks, California: Sage